Воените буџети на европските членки на НАТО достигнаа највисоко ниво од крајот на Студената војна, поттикнати од новата безбедносна реалност и зголемените тензии со Русија. Трошоците најбрзо ги зголемуваат земјите што се најблиску до источната граница на Алијансата, додека поголем дел од западна и јужна Европа сè уште се движи околу минималниот праг од 2% од БДП.
Според анализи базирани на податоци од SIPRI и Euronews, европските членки на НАТО во 2025 година ги зголемиле трошоците за одбрана за околу 14%, достигнувајќи приближно 739 милијарди евра. За првпат, сите членки на Европската унија што се дел од НАТО го исполниле прагот од 2% од БДП за одбрана.
Највисоко на листата е Полска, која издвојува речиси 4,5% од БДП за одбрана. По неа следуваат Литванија со околу 4%, Латвија со околу 3,7% и Естонија со над 3%. Овој тренд јасно покажува дека источните членки на НАТО, кои се географски најизложени на ризик од Русија, најагресивно ги зголемуваат воените буџети.
Значителен раст бележат и нордиските земји. Финска, Шведска и Данска ги зголемија издвојувањата по промените во европската безбедносна архитектура и проширувањето на НАТО, додека Грција останува меѓу земјите со повисоки воени трошоци поради долгорочни регионални безбедносни тензии.
Од друга страна, голем дел од западна и јужна Европа останува блиску до прагот од 2%. Италија, Франција, Шпанија, Белгија, Португалија, Чешка и Луксембург формално го исполнуваат НАТО-стандардот, но се далеку од новите амбиции за многу повисоки издвојувања. Слична е состојбата и кај дел од земјите од регионот и Централна Европа, како Словенија, Хрватска, Словачка, Бугарија и Унгарија, кои се на или малку над минималниот праг.
НАТО постави многу поамбициозна цел: до 2035 година земјите членки да издвојуваат до 5% од БДП за одбрана, од кои најмалку 3,5% за директни воени капацитети. Сепак, просекот во 2025 година е околу 2,76%, што покажува дека постои голем јаз меѓу политичките цели и реалните буџетски можности.
Проблемот не е само во тоа колку Европа троши, туку и каде завршуваат парите. Анализите покажуваат дека околу 40% од набавките за воена опрема одат кај компании надвор од Европската унија. Тоа ја отвора дилемата дали Европа навистина ја зајакнува сопствената одбранбена индустрија или само ја зголемува зависноста од странски производители на ракети, противвоздушна одбрана, борбени авиони, дронови и напредни системи со вештачка интелигенција.
За Македонија и регионот, новата европска трка во вооружување значи дека одбранбените издвојувања ќе останат важна политичка и буџетска тема. Додека источните членки веќе трошат далеку над минимумот, поголем дел од регионот се движи околу основниот праг, што покажува дека просторот за раст постои, но зависи од економската сила, безбедносните проценки и политичките приоритети.
