Со порастот на пазарната вредност и ширењето на употребата на дигиталните валути, владите низ светот се соочуваат со потребата да воспостават правила кои ќе ги заштитат потрошувачите, ќе спречат финансиско кршење и ќе ја зачуваат макроекономската стабилност.
Регулацијата на криптовалутите е во постојан развој: владите бараат рамнотежа помеѓу заштита на финансискиот систем и дозволување простор за технолошки иновации. Дискусиите за класификација на токените, AML/KYC праксите, третманот на стабилните монети и развојот на CBDC ќе го обликуваат пазарот во наредните години. За инвеститорите и компаниите клучно е да ги следат националните правила и да се прилагодат брзо — регулаторната сигурност ќе стане конкурентска предност за земјите и фирмите што ќе ја понудат.
Овој истражувачки текст ги разгледува различните пристапи кон регулацијата, конкретни примери, главните предизвици и импликации за корисниците и бизнисите.
Методологија
Секоја влада па и нашата пред се прави преглед на примарни извори: национални регулативи и рамки (на пр., регулативни предлози и закони), официјални извештаи на централни банки и регулатори. Се анализираат јавни случаи: извршни мерки, казни и судски спорови поврзани со крипто‑фирми. Исто така се вреднуваат и прават интервјуа и изјави од експерти, аналитичари и претставници на индустријата(синтезирани од јавни изјави).
Глобални пристапи: спектар од строго до либерално
Некои земји (на пример, Кина) воведоа строги забрани за тргување и рударење на криптовалути, мотивирани од ризици по финансиската стабилност, потрошувачите и енергетската потрошувачка. Постои и регулација преку забрана на платформи. Други пак регулатори го насочуваат вниманието кон забрана или ограничување на домашните крипто‑берзи или плаќачките сервиси.
Многу земји класифицираат криптоактиви споредфункцијата — валута, добра или финансиски инструмент — и ги оптоваруваат со правила за издавачите/платформите (AML/KYC, лиценцирање, капитални барања).
ЕУ преку регулативата MiCA (Markets in Crypto‑Assets) сеобидува да воспостави единствен пазарен стандард, комбинирајќи заштита на инвеститорот со правила за стабилните монети.
- Некои пак работат на поттикнување и интеграција. Некои држави (на пример, Ел Салвадор) усвоија биткоин како законско средство или креираа позитивен регулаторен амбиент за да привлечат иновации и инвестиции.
Практични примери и имплементација
- Европска унија: Обид за единствена регулаторна рамка што нуди јасни правила за издавачите, провајдерите и стабилните монети, со фокус на транспарентност и заштита на инвеститорите.
- САД: Комбинација од федерални и државни регулативи — регулатори како SEC, CFTC и FinCEN се вклучени со различни надлежности; но постои правна неизвесност околу класификацијата и третманот.
- Кина: Строга забрана на рударење и крипто‑платформи, со акцент на финансиска стабилност и контрола.
- Ел Салвадор: Законско признание на Биткоин и владина платформа за употреба во плаќања — експеримент со мешани резултати и меѓународни реакции.
- Јапонија и Јужна Кореја: Ранливи регулации кои бараат лиценцирање, строг AML и заштита на корисничките средства.
Во нашата држава тргувањето и поседувањето на криптовалути или виртуелни средства е легално, додека законски е парцијално регулирано со Законот за спречување на перење пари. Во моментов, земјата нема конкретна регулатива што ги забранува криптовалутите, но исто така нема и детален закон што директно го регулира нивното користење. Ова значи дека граѓаните можат да купуваат, продаваат и тргуваат со криптовалути на сопствен ризик.
Што се однесува до легализацијата на парите добиени од криптовалути, ако во сегашната легислатива се прифати терминот виртуелни средства кои претставуваат нематеријален имот и не претставуваат платежно средство тогаш постои даночна регулација преку постојниот закон за персонален данок односно личен данок на доход. Остварените добивки се третираат како капитални добивки идентично како и останатите хартии од вредност како што се акции и слично.
Во Р. Македонија, капиталните добивки (вклучувајќи ги и оние од криптовалути) се предмет на оданочување. Потребно е да ги пријавите добивките во годишната даночна пријава што ја доставувате до Управата за јавни приходи (УЈП). Во моментов, даночната стапка за капитални добивки во Северна Македонија е 15%. Оваа даночна стапка се плаќа само на остварените капитални добивки, но не и на вложените средства. Сепак, треба да се консултирате со даночен советник или да ја проверите веб-страницата на УЈП за да добиете најнови информации.
Се препорачува да ја чувате целата документација за вашите трансакции со криптовалути, вклучувајќи ги потврдите за купување и продажба, бидејќи тоа ќе ви помогне да ги докажете вашите добивки и да го пресметате данокот кој треба да го платите со цел парите кои ги имате добиени по основ на капитална добивка да можете целосно да ги легализирате и да ги префрлите на вашата трансакциска сметка во банка.
